2005-2006

Mariken van Nieumeghen
in het Middelnederlands
Regie: Arne Sybren Postma

In Den Haag, Utrecht, Groningen, Nijmegen, Zeist, Zoetermeer

Het Homerostheater speelde in 2005-2006 de middeleeuwse tekst Mariken van Niemeghen in het Middelnederlands. We kenden daarvoor al een lange traditie in het spelen van theaterklassiekers in de oorspronkelijke taal (Homeros, Moličre, Brecht, Pinter). Voor het eerst werd er door ons een middeleeuwse theaterklassieker uit het Nederlandse taalgebied volledig in het Middelnederlands uitgevoerd.

Waarom je ziel aan het kwaad verkopen? Waaruit bestaat het kwaad tegenwoordig? Kiezen voor kwaad maakt je schuldig, maar als je geen andere keuze hebt dan het kwaad, ben je dan nog wel schuldig? En is zuiver berouw genoeg voor vergiffenis?

Mariken van Nieumeghen is een tekst die niet zo veel meer wordt opgevoerd (en zeker niet in het Middelnederlands). Het verhaal van het jonge meisje, dat voor haar vrome oom in Nijmegen boodschappen gaat doen, door de slechte behandeling van haar tante 's nachts op straat terecht komt en daardoor haar ziel aan de duivel verpandt, lijkt nog weinig theatermakers te inspireren. Het Homerostheater ziet echter wel de inspirerende themas die ook nu - misschien zelfs juist nu - een divers publiek zullen aanspreken.

De Mariken zoals die aan ons is overgeleverd, is gebaseerd op een middeleeuws Maria-exempel, dat wil zeggen een gedramatiseerde versie van een wonderverhaal, waarbij de Moeder Gods de bekering en redding van de hoofdpersoon bewerkstelligt. Als zodanig is het te beschouwen als een spiegel van het geloofsleven in de Nederlanden rond 1500. In het christelijke geloof van de middeleeuwen werd het tijdelijke gezien in het perspectief van het eeuwige. Het leven op aarde was van allesbeslissende betekenis voor wat daarna kwam: hemelse zaligheid of helse verdoemenis.
Dat wil niet zeggen dat de Mariken een uiterst vrome tekst is; het verhaal speelt zich niet alleen af in de stad, op typisch stedelijke locaties als de herberg, het marktplein, een klooster, maar ook tegen het decor van de wekelijkse markt, de woordenwisselingen zijn doorspekt met dagelijkse uitdrukkingen, bij vlagen scherp, snel en humoristisch en met een eigen toon voor ieder personage, waardoor men van echte karakters kan spreken. In de herbergscčne wordt flink gedronken en geflirt. Het middeleeuwse publiek was verzot op zulke scenes en waarom zou dat heden ten dage anders zijn? Aan al deze aspecten van de Mariken deed de opvoering van Het Homerostheater recht.
We hielden ons nauwkeurig aan de oorspronkelijke tekst, waarbij we de wetenschappelijke teksteditie gebruiken van Bart Ramakers (Prometheus/Bert Bakker, 1998). Het metrum en het rijm vormen een verrijking van de gespeelde taal. We zijn met de rederijkerspoëzie zeer zorgvuldig omgegaan; de precieze tekstbehandeling versterkte zowel de begrijpelijkheid als de dramatische handeling.
De keuze voor een speelstijl werd bepaald door de middeleeuwse tekst en "het visuele karakter van den laat-Middeleeuwsen geescht" (Johan Huizenga, Herfsttij der Middeleeuwen, 1919). In ieder geval is er gestreefd naar hartstocht en kinderlijkheid; twijfel over de bedoelingen van een personage mocht er niet bestaan, want daarmee verviel de voorbeeldfunctie van het personage.

Om aan de middeleeuwse sfeer van de Mariken recht te doen, is er zo veel mogelijk in kerken in Nederland opgevoerd. Maar ook scholen hadden de mogelijkheid om ons uit te nodigen, in theater of aula.

De Mariken is gespeeld in kerken in Den Haag, Utrecht, Groningen en Nijmegen en op scholen in Zeist, Hilversum en Almelo.

De voorstelling was niet mogelijk zonder de steun van:
Centrum voor Amateurkunst Den Haag,
M.A.O.C. Gravin van Bylandtstichting,
Firapeel, Vereniging voor Medievistiek,
Haags Montessori Lyceum,
Priesteropleiding Vronesteyn Voorburg,
SAT-Nijmegen,
Stichting Nijmegen 2000,
Boekhandel Dekker vd Vegt Nijmegen

Met:
Mariken - Julia Lintelo
Moenen - Sebo Boerma
Oom Ghijsbrecht - Corné Versteegh
Moeye, Ons Lieve Vrouwe - Manon Waterreus
Duvel, God, Percussie - Ruud van der Zalm
Masscheroen - Jan Kees in ‘t Veld
Borgher, Paus - Niels Klok
Deen Gheselle - Mels Kroon
Dander Gheselle - Rianne Hartemink
Die Cnape, Witte Engel - Herman Duchenne
Verteller-Engel, Harp - Coca Román van Dongen